DŹWIĘKI POCZĄTKOWE W DRÁJYÓR

W interaktywnej tabeli poniżej, częściowo opartej na tradycyjnym tybetańskim porządku spółgłosek, ale zaadaptowanej do fonetycznego systemu Drájyór, sylaby są uporządkowane w kolumnach (1-6), oraz w wierszach (1-14), stosownie do sposobu ich wymowy. Kolumny (w wierszach 1-4, oraz pierwsze trzy w wierszach 5, 8 i 9) są podzielone według dźwięczności (fonetyka), tonu (wysoki lub niski) przydechu (silny, lekki lub jego brak) oraz prenasalizacji. (UWAGA: Prenasalizacja w dialekcie Tybetu Centralnego jest słyszalna tylko wtedy, gdy znajduje się między dwiema sylabami dwuzgłoskowych wyrazów, w których pierwsza kończy się samogłoską, a druga zaczyna się prenasalizacją. Na przykład:  མཁའ་འགྲོ་ wylie: mkha’ ‘gro, Drájyór: KÀDRÒ, w przybliżeniu wymawiane “Khandro”. W Tybecie wschodnim prenasalizacja jest także słyszalna na początku słowa, w przybliżeniu wymawiane “nKhandro”).

Sześć kolumn zawiera odpowiednio spółgłoski:

1. Bezdźwięczne, wysoki ton, bez przydechu
2. Bezdźwięczne, niski ton, lekki przydech
3. Dźwięczne, niski ton, bez przydechu
4. Dźwięczne, niski ton, bez przydechu, prenasalizacja (zauważ, że stopień prenasalizacji różni się znacznie w różnych dialektach tybetańskich)

(zauważ, że stopień prenasalizacja różni się znacznie w różnych dialektach tybetańskich)

5. Bezdźwięczne, wysoki ton, przydech

6. Bezdźwięczne, wysoki ton, przydech i prenasalizacja

Pięć pierwszych wierszy kolumny zawiera odpowiednio:

1. Spółgłoski wymawiane w gardle (miękkopodniebienne, welarne)

2. Spółgłoski wymawiane z językiem dotykającym podniebienia (dziąsłowo-podniebienne)

3. Spółgłoski wymawiane z czubkiem języka za zębami (zębowe)

4. Spółgłoski zamykające usta (dwuwargowe)

5. Spółgłoski przedniojęzykowo-dziąsłowe

Wiersze od 6 do 8 zawierają:

6. Miękkopodniebienne z końcówką + ya

7. Podniebienne końcówką + ya

8. Apikalno-zdziąsłowo-retrofleksyjny stop (😂) (zwinięcie języka do wewnątrz)

Pozostałe wiersze zawierają dźwięki, które łatwiej jest odtworzyć słuc​hając ich, a nie według opisu, jak powyżej.

Notka do wiersza 16.
“A” jest samogłoską, którą wymawiamy wraz z zamkniętym gardłem na początku (zwykłe ‘a’ w językach europejskich). ‘HǍ’ jest samogłoską ‘A’, którą wymawia się z otwartym gardłem na początku. ‘Ha’ to po prostu przydech.

Akcenty

Do akcentów należy przywiązywać szczególną uwagę, ich obecność lub brak określa to, w jaki sposób wymawia się spółgłoskę przed samogłoską, nad którą są umieszczane. Innymi słowy, o charakterze spółgłosek w systemie Drájyór decyduje akcent, lub jego brak, na następującej po niej samogłosce.

Są cztery możliwości:

1. Brak akcentu wskazuje na wysoki ton, bezdźwięczność, i brak przydechu w spółgłosce; za wyjątkiem wierszy 11-15, w których to wszystkie spółgłoski wymawiane są niskim tonem.

2. Akcent haczek / karon (ˇ czasami przedstawiany jako ̆ ) wskazuje na niski ton, bezdźwięczność i lekki przydech w spółgłosce. Spółgłoski oznaczone tym akcentem (umieszczone w kolumnie drugiej) stają się dźwięczne, kiedy znajdują się w drugich, trzecich lub kolejnych sylabach jednego wyrazu (patrz poniżej)

3. Akcent ostry ( ´ ) zwany także silnym, akutowym, wskazuje na niski ton, dźwięczność i brak przydechu w spółgłosce (kolumna 3, wiersze 1-9). W innych przypadkach patrz też wyżej. 

4. Akcent grawis ( ` ) dodaje prenasalizację w spółgłoskach w poprzedniej kolumnie (wiersze 1-9, UWAGA: prenasalizacji w dialekcie Tybetu Centralnego nie dodaje się na początku słowa, patrz wyżej). 

W skryptach tybetańskich wiele dźwięków Drájyór można zapisać na wiele różnych sposobów. Sylaby te są wtedy wymawiane w ten sam sposób, ale ich znaczenie jest zupełnie inne, jak również przynależą do zupełnie innych słów.

(wciśnij PLAY aby odtworzyć dźwięk)

 

 
1. Bezdźwięcznie, wysoki ton 2. Bezdźwięcznie, niski ton
 
3. Dźwięcznie, niski ton
 
4. Dźwięcznie, niski ton, prenasalizacja 5. Bezdźwięcznie, wysoki ton, przydech 6. Bezdźwięcznie, wysoki ton, przydech, prenasalizacja
1. MIĘKKOPODNIEBIENNE, (WELARNE)
GA
KA

Odpowiedniki w języku tybetańskim:

ཀ་ རྐ་ ལྐ་ སྐ་ དཀའ་ བཀའ་ བརྐ་ བསྐ་ ག་ རྒ་ ལྒ་ སྒ་ དགའ་བགའ་ བརྒ་ བསྒ་ མགའ་ འགའ་ ཁ་ མཁའ་ འཁའ་
2. DZIĄSŁOWO – PODNIEBIENNE
JA
QA
Odpowiedniki w języku tybetańskim:
ཅ་ ལྕ་ གཅའ་ བཅའ་ ཇ་ རྗ་ ལྗ་ བརྗ་ མཇའ་ འཇའ་ ཆ་ མཆའ་ འཆའ་
3. ZĘBOWE (DENTALNE)
DA
TA
Odpowiedniki w języku tybetańskim:
ཏ་ རྟ་ ལྟ་ སྟ་ གཏའ་བཏའ་
བརྟ་ བལྟ་ བསྟ་
ད་ རྡ་ ལྡ་ སྡ་ གདའ་ བདའ་ བརྡ་ བལྡ་
བསྡ་ ཟླ་ བཟླ་
མདའ་ འདའ་ ཐ་ མཐའ་ འཐའ་
4. DWUWARGOWE
BA
BǍ
PA
Odpowiedniki w języku tybetańskim:
པ་ ལྤ་ སྤ་ དཔའ་ བ་ རྦ་ ལྦ་ སྦ་ འབའ་ ཕ་ འཕའ་
5. ZWARTO-SZCZELINOWE (AFRYKATY) 
ZA
ZǍ
CA
Odpowiedniki w języku tybetańskim:
ཙ་ རྩ་ སྩ་ གཙའ་ བཙའ་ བརྩ་ བསྩ་ ཛ་ རྫ་   བརྫ་ མཛའ་ འཛའ་ ཚ་ འཚའ་ མཚའ་
6. Z KOŃCÓWKĄ
-Y (podpisane)
GYA
GYǍ
GYÁ
GYÀ
KYA
KYÀ
Odpowiedniki w języku tybetańskim:
ཀྱ་ རྐྱ་ སྐྱ་ དཀྱ་ བཀྱ་ བརྐྱ་ བསྐྱ་ གྱ་ རྒྱ་ དགྱ་ བགྱ་ བརྒྱ་
སྒྱ་ བསྒྱ་
འགྱ་ ཁྱ་ མཁྱ་ འཁྱ་
7. PODNIEBIENNE Z KOŃCÓWKĄ -Y (podpisane)
JYA
JYǍ
JYÁ
JYÀ
QYA
QYÀ
Odpowiedniki w języku tybetańskim:
པྱ་ སྤྱ་ དཔྱ་ བྱ་ སྦྱ་ འབྱ་ ཕྱ་ འཕྱའ་
8. Z KOŃCÓWKĄ -R (podpisane)
DRA
DRǍ
DRÁ
DRÀ
TRA
TRÀ
Odpowiedniki w języku tybetańskim:
ཀྲ་ ཏྲ་ པྲ་
སྤྲ་ དཔྲ་
གྲ་ དྲ་ བྲ་ སྒྲ་ དགྲ་ བགྲ་
བསྒྲ་ སྦྲ་
མགྲ་ འགྲ་འདྲ་ འབྲ་ ཁྲ་ ཐྲ་ ཕྲ་ མཁྲ་ འཁྲ་ འཕྲ་
 

 

 

 

 

   
 

Bezdźwięcznie,

wysoki ton

Bezdźwięcznie, niski ton

Dźwięcznie, niski ton

Dźwięcznie, dynamicznie

   
9. SZCZELINOWE
XA
XǍ
   
Odpowiedniki w języku tybetańskim:
ཤ་ ཞ་ གཞའ་  བཞའ་ གཤའ་  བཤའ་ ཤྲ་    
10. SYCZĄCE
SA
SǍ
   
Odpowiedniki w języku tybetańskim:
ས་ ཟ་ གཟའ་ བཟའ་ སྲ་ གསའ་ བསའ་ བསྲ་    
 

 

 

 

 

 

 
 

Niski ton

Wysoki ton

Bardziej nosowo

Niski ton

Wysoki ton

Bardziej nosowo

11. NOSOWE N̂A
N̂Á
ŊÀ
ÑA
ÑÁ
ÑÀ
Odpowiedniki w języku tybetańskim:
ང་ རྔ་ ལྔ་ དངའ་ མངའ་ སྔ་ བསྔ་ ཉ་ རྙ་ གཉའ་ མཉའ་
བརྙ་ མྱ་ རྨྱ་
སྙ་ བསྙ་ སྨྱ་
12. NOSOWE NA
MA
Odpowiedniki w języku tybetańskim:
ན་ རྣ་ མནའ་  བརྣ་ གནའ་ སྣ་ བསྣ་ སྣྲ མ་ རྨ་ དམའ་ སྨ་ སྨྲ་
 
           
 

Niski ton

Wysoki ton

Niski ton

Wysoki ton

   
13. PÓŁOTWARTE YA
WA
   
Odpowiedniki w języku tybetańskim:
ཡ་ གཡའ་ དབྱ་  རྱ་ ཝ་ དབའ་    
14. PŁYNNE RA
       
Odpowiedniki w języku tybetańskim:
ར་ དབྲ་        
15. PŁYNNE LA
       
Odpowiedniki w języku tybetańskim:
ལ་ ཀླ་ གླ་ བླ་ རླ་ སླ་        
 

 

 

       
 

Bezdźwię cznie, wysoki ton

Bezdźwię cznie, niski ton

Bezdźwię cznie, przydech, wysoki ton

Bezdźwię cznie, wysoki ton

Bezdźwię cznie, niski ton

Dźwięcznie, niski ton

16. INNE A
HǍ
HA
HRA
LHA
-VA
Odpowiedniki w języku tybetańskim:
ཨ་ འ་ ཧ་ ཧྲ་ ལྷ་ -བ་